Habion
Bejaardenhuis een tweede jeugd

Tweede jeugd in nieuw bejaardenhuis

De wereld verandert

De overheid trekt zich terug, de verzorgingsstaat maakt plaats voor de participatiemaatschappij. Burgers, meer op zichzelf en elkaar aangewezen, nemen het heft in eigen hand. Ze maken zelfstandig hun keuzes. Pakken op, wat overheid en instanties laten liggen. En duwen daarmee de gevestigde orde eveneens in een nieuwe rol: die van ‘zorgen voor’ naar ‘zorgen dat’. ‘Do it yourself’, gefaciliteerd en ondersteund door instanties & instituties. Nieuwe rollen, nieuwe kansen. Voor bewoners, de instanties en voor Habion. Om nieuwe inzichten in de praktijk te testen zijn we een experiment begonnen. De eerste ervaringen zijn veelbelovend.

Bejaardenhuis-oude-stijl verdwijnt

In ouderenzorg en -huisvesting zien we nieuwe ontwikkelingen. Van het bejaardenhuis, eens icoon van de verzorgingsstaat, resteert nu het beeld van gehospitaliseerde zorg. Terwijl ouderen, aangewezen op zorg, graag zelf kiezen hoe laat ze eten, van wie ze zorg en aandacht krijgen, welke activiteiten ze ondernemen.
Het bejaardenhuis-oude-stijl houdt langzaam maar zeker op te bestaan. Enerzijds omdat mensen, die daartoe in staat zijn, de regie terug willen over hun eigen leven, op eigen kracht of samen met gelijkgestemden. Anderzijds door een ontwikkeling als het scheiden van wonen en zorg. Niemand komt meer zonder verpleegzorgindicatie het zorghuis binnen. Gevolg is dat als we niets doen, gebouwen op den duur leeg komen te staan.

Nieuwe rollen

Verlaten gebouwen, rijp voor de sloop, zijn volgens Habion echter een ongewenste ontwikkeling. Juist omdat we de vraag naar ouderenhuisvesting door dubbele vergrijzing in de nabije toekomst sterk zien toenemen. Geen sloop dus, maar wel een radicaal ander concept. Ons ideaal? Het bejaardenhuis wordt een gewoon woongebouw, waar ouderen een of meer kamers huren. Met keuzemogelijkheid voor zorg en aanverwante diensten, gecombineerd met een palet aan functies die de vitaliteit van de hele gemeenschap ondersteunen. Het vastgoed is daarbij meestal niet het probleem. Dat kan, soms met kleine aanpassingen, vaak nog jaren mee.
Wel vereisen de ontwikkelingen een vernieuwende aanpak en een nieuwe rolverdeling tussen gebouweigenaar, instituties en niet in de laatste plaats de gemeenschap binnen en buiten het gebouw.

Onze opgave

Als eigenaar van zorgvastgoed op meer dan 70 plekken in Nederland, zagen wij ons gesteld voor een spannende opgave: hoe kunnen wij onze gebouwen ook in de toekomst aantrekkelijk houden en hoe kunnen wij met ons vastgoed een bijdrage leveren aan de leefbaarheid op de plekken waar wij actief willen blijven? Tegen aanvaardbare kosten en risico’s. Vanuit onze oude rol van leverancier van vastgoed aan zorgorganisaties was onze opdracht te zorgen voor betaalbare woningen voor de ouderen die het echt nodig hebben. Nu is voor ons de uitdaging hoe we voor onze ouderen de transitie van zelfstandig wonen naar begeleide en beschermde woonvormen zo zacht mogelijk kunnen maken.
Het is een spannende tijd met onzekerheden voor bewoners, zorgpartners en ook voor ons. Maar tegelijkertijd zijn er volop kansen. We staan echt aan de vooravond van een geheel nieuwe invulling van onze ouderenhuisvesting. Aan de wieg van de tweede jeugd van het bejaardenhuis.

Twee onderzoeken

In 2012 zijn we met twee projecten begonnen. Op de eerste plaats hebben we onderzoek gedaan naar de impact van een tweetal ontwikkelingen op ons zorgvastgoed: scheiden van wonen en zorg en een zich steeds verder terugtrekkende overheid. Daarnaast hebben we zes studenten van de Amsterdamse Academie van Bouwkunst onderzoek laten doen naar de toekomstvastheid van onze gebouwen en hen om aanbevelingen gevraagd naar verbetering.
De onderzoeken leverden een rode draad op: met de gebouwen is op zich niet zoveel mis, mensen organiseren steeds meer zelf of samen hun eigen leven, de ouderen emanciperen zich in rap tempo, gevestigde zorgpartners hebben niet meer het monopolie op zorg en verzorging, kleinschalig (maatschappelijk) ondernemerschap op maat heeft de toekomst.

Praktijktoets op vier plekken

Om de uitkomsten in de praktijk te toetsen zijn we het experiment ‘Bejaardenhuis, een tweede jeugd’ gestart, met als doel om verzorgingshuizen te veranderen moderne woongebouwen met een meer publieke (buurtgerichte) functie, die nog jaren meekunnen. Samen met de zorgpartners en met zoveel mogelijk betrokkenheid vanuit de lokale gemeenschap. Verzorgingshuis de Benring in het Gelderse Voorst is het eerste bestaande bejaardenhuis dat we op deze manier een tweede jeugd geven. We zijn inmiddels ook nog op twee andere bestaande locaties gestart. En in Amsterdam zijn we in gesprek gegaan met toekomstige bewoners van ons nieuwbouwcomplex met ouderenwoningen, dat we in de zomer van 2015 hebben opgeleverd.

Veelbelovende start in Voorst

De start van het experiment in de Benring in Voorst was veelbelovend. Bij de startbijeenkomst op 20 november 2013 waren ruim 200 betrokkenen aanwezig met zo’n 1.000 ideeën en plannen voor een gezonde toekomst van de Benring. Zo stelden aanwezigen voor om van de aanleunflats starterswoningen voor jongeren uit het dorp te maken, kamers samen te voegen, een VVV-infopunt te vestigen, ruimten aan ZZP’ers beschikbaar te stellen en de in onbruik geraakte keuken open te stellen voor kookclubjes. Na het werkatelier, waar mensen acht weken lang dagelijks konden meedenken en meetekenen, volgde de terugkomdag. Hier werden de voorlopige plannen gepresenteerd tijdens een bijeenkomst voor betrokkenen. Dit leidde tot een rendabele business case, zodat in de tweede helft van 2014 in Voorst de uitvoering kon starten.

rfwbs-sliderfwbs-sliderfwbs-slide